हाडांचे आरोग्य जपा, ऑस्टिओपोरोसिसपासून दूर राहा! जागतिक ऑस्टिओपोरोसिस दिनानिमित्त जिल्हा परिषद आरोग्य विभागाचे जनजागृतीचे आवाहन कॅल्शियमयुक्त आहार, व्हिटॅमिन डी आणि नियमित व्यायामातून हाडे मजबूत ठेवण्यावर भर

हाडांचे आरोग्य जपा, ऑस्टिओपोरोसिसपासून दूर राहा!

जागतिक ऑस्टिओपोरोसिस दिनानिमित्त जिल्हा परिषद आरोग्य विभागाचे जनजागृतीचे आवाहन

कॅल्शियमयुक्त आहार, व्हिटॅमिन डी आणि नियमित व्यायामातून हाडे मजबूत ठेवण्यावर भर

: मानवी शरीराचा मजबूत आधार असलेल्या हाडांचे आरोग्य जपणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. हाडांची घनता कमी होऊन ती ठिसूळ व कमकुवत होण्याच्या ऑस्टिओपोरोसिस या आजाराबाबत जनजागृती करण्यासाठी दरवर्षी २० ऑक्टोबर रोजी जागतिक ऑस्टिओपोरोसिस दिन साजरा केला जातो. या दिनानिमित्त हाडांचे आरोग्य जपण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, आवश्यक जीवनसत्त्वांचा पुरवठा आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी करण्याचे आवाहन जिल्हा परिषद आरोग्य विभागाच्या वतीने करण्यात येत आहे.

ऑस्टिओपोरोसिस म्हणजे काय?

ऑस्टिओपोरोसिस हा हाडांची घनता आणि मजबुती कमी करणारा आजार आहे. या आजारामध्ये हाडे ठिसूळ होतात आणि किरकोळ दुखापतीमुळेही फ्रॅक्चर होण्याचा धोका वाढतो. सुरुवातीच्या टप्प्यात अनेकदा कोणतीही ठळक लक्षणे दिसत नसल्यामुळे या आजाराला 'सायलेंट डिसीज' असेही म्हटले जाते. वाढते वय, रजोनिवृत्ती, कॅल्शियम व व्हिटॅमिन डीची कमतरता, शारीरिक हालचालींचा अभाव, धूम्रपान आणि मद्यपान यांमुळे हाडांच्या आरोग्यावर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो.

कॅल्शियमयुक्त आहारातून हाडांना बळकटी

हाडांची मजबुती टिकवून ठेवण्यासाठी कॅल्शियम, व्हिटॅमिन डी आणि प्रथिने महत्त्वाची भूमिका बजावतात. आहारात दूध, दही, ताक, पनीर, तीळ, बदाम, नाचणी, डाळी आणि कडधान्यांचा योग्य प्रमाणात समावेश करावा. पालक, मेथी, शेवग्याचा पाला, ब्रोकोली यांसारख्या हिरव्या पालेभाज्या तसेच इतर पौष्टिक पदार्थांचा आहारात समावेश करणे फायदेशीर ठरते.

व्हिटॅमिन डी शरीराला कॅल्शियम शोषून घेण्यास मदत करते. सूर्यप्रकाश हा व्हिटॅमिन डीचा महत्त्वाचा स्रोत आहे. त्यामुळे त्वचेचा प्रकार, ऋतू आणि आरोग्यस्थिती लक्षात घेऊन सुरक्षित सूर्यप्रकाशाचा लाभ घ्यावा. अंडी, काही प्रकारचे मासे आणि व्हिटॅमिन डी समृद्ध केलेले पदार्थ यांचाही आहारात समावेश करता येतो.

व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैली आवश्यक

हाडे मजबूत ठेवण्यासाठी नियमित शारीरिक हालचाल महत्त्वाची आहे. चालणे, जिने चढणे आणि वैयक्तिक क्षमतेनुसार वजनाचा प्रतिकार करणारे व्यायाम केल्याने हाडांचे आरोग्य टिकविण्यास मदत होते. स्नायू मजबूत करणारे व्यायाम आणि शरीराचा समतोल सुधारण्यासाठी केलेले व्यायामही विशेषतः वृद्ध व्यक्तींसाठी उपयुक्त ठरतात.

आहारात मिठाचे अतिसेवन टाळावे. चहा, कॉफी आणि कॅफिनयुक्त पेये मर्यादित प्रमाणात घ्यावीत. धूम्रपान आणि मद्यपान टाळावे. शरीराचे वजन योग्य राखणे आणि दिवसभर सक्रिय राहणे हाडांच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे.

महिलांनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक

महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीनंतर संप्रेरकांमधील बदलांमुळे हाडांची घनता कमी होण्याचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे महिलांनी विशेषतः या काळात हाडांच्या आरोग्याकडे लक्ष द्यावे. वाढते वय, पूर्वी झालेले फ्रॅक्चर, दीर्घकाळ काही विशिष्ट औषधांचे सेवन किंवा इतर जोखीम घटक असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

ऑस्टिओपोरोसिसचा धोका तपासण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार बीएमडी (Bone Mineral Density) तपासणी करून घेता येते. या तपासणीमुळे हाडांची घनता मोजण्यास आणि फ्रॅक्चरचा धोका समजून घेण्यास मदत होते. कॅल्शियम किंवा व्हिटॅमिन डीची पूरक औषधे स्वतःहून सुरू न करता वैद्यकीय सल्ल्यानुसारच घ्यावीत.

पडण्यापासून बचाव करा

वृद्ध व्यक्तींमध्ये पडल्यामुळे हाडे मोडण्याचा धोका अधिक असतो. त्यामुळे घरातील घसरडी जागा टाळणे, बाथरूममध्ये घसरणार नाही अशी व्यवस्था करणे, पुरेसा प्रकाश ठेवणे आणि गरजेनुसार आधार घेऊन चालणे महत्त्वाचे आहे. शरीराचा समतोल राखणारे व्यायाम आणि योग्य पादत्राणांचा वापर यामुळेही पडण्याचा धोका कमी करण्यास मदत होते.

आयुष्यभर हाडांचे आरोग्य जपण्याचा संकल्प करा

हाडांचे आरोग्य जपणे ही केवळ वृद्धावस्थेतील गरज नसून बालपणापासूनच त्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. पौष्टिक आहार, नियमित व्यायाम, व्यसनांपासून दूर राहणे आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी या सवयींमुळे हाडांची मजबुती टिकवून ठेवण्यास मदत होते. ऑस्टिओपोरोसिसचे वेळीच निदान आणि योग्य उपचार केल्यास फ्रॅक्चरचा धोका कमी करण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना करता येतात.

जागतिक ऑस्टिओपोरोसिस दिनानिमित्त हाडांच्या आरोग्याबाबत जागरूक राहा, निरोगी जीवनशैलीचा स्वीकार करा आणि आयुष्यभर हाडांची काळजी घ्या, असे आवाहन जिल्हा परिषद आरोग्य विभागाच्या वतीने करण्यात येत आहे